Ghani Alani

«…Όπως και στη γεωμετρία, η γραμμή της καλλιγραφίας βρίσκεται ανάμεσα σε δύο σημεία. Ο δάσκαλος βάζει το πρώτο και δίνει οδηγίες για την πορεία. Ο μαθητής είναι αυτός που θα βρει πού βρίσκεται το δεύτερο για να χαράξει τη γραμμή. Γι’ αυτό El Khatt είναι η τέχνη της γραμμής ..» Έτσι «καθοδηγεί» τους μαθητές του ένας από τους μεγαλύτερους καλλιγράφους της εποχής μας ο Ghani Alani.

Ghani Alani: ο τελευταίος μεγάλος δάσκαλος.

«…Παρατηρώντας τον δάσκαλο, η διδασκαλία ολοκληρώνεται. Ο δάσκαλος δεν είναι μόνο «λόγος» είναι και κίνηση, χειρονομία, γιατί η ίδια η καλλιγραφία είναι μια χειρονομία. Το ίδιο ακριβώς που ισχύει και στη μουσική…»

«…Δεν αρκεί να λέμε ότι το έργο είναι στην καρδιά του δημιουργού, ο δημιουργός θα πρέπει να είναι στην καρδιά του έργου του…»

Έχοντας αποκτήσει τον τίτλο του αρχικαλλιγράφου και ijajé από τον μεγάλο δάσκαλο της Σχολής της Βαγδάτης Hachim Al Baghdadi και από τον Τούρκο δάσκαλο Hamid Al Amidi, ο Ghani Alani δίδαξε την τέχνη του στο Πανεπιστήμιο της Aix-en-Province και αργότερα στο Εθνικό Ινστιτούτο Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμών στο Παρίσι, όπου ζει, εργάζεται και διδάσκει μέχρι σήμερα.
Ο Ghani Alani είναι ijajé. Η λέξη προέρχεται από το ρήμα που σημαίνει «επιτρέπω» και ο ijajé είναι αυτός που έχει λάβει από τον δάσκαλο την «άδεια» -ένα είδος ανώτατου διπλώματος- να υπογράφει τα έργα του. Η καταξίωση αυτή ενώνει για πάντα τον δάσκαλο με τον μαθητή, αφού ο τελευταίος γίνεται ο νέος κρίκος στην αλυσίδα των μεγάλων δασκάλων, ενώ παράλληλα δεσμεύεται ηθικά να προχωρήσει την τέχνη του και να μεταδώσει την γνώση του στους επόμενους. Ένα είδος μύησης, όπου ο ijajé είναι ο διάδοχος του δασκάλου και με τον τίτλο αυτό εγγράφεται στο γενεαλογικό δέντρο της τέχνης της καλλιγραφίας. Απ’όλους τους μαθητές ενός μεγάλου δασκάλου ένας μόνο καταξιώνεται με τον τίτλο αυτό. Δεν έχουμε μόνο το τελετουργικό της εκτέλεσης μιας καλλιγραφικής πράξης, αλλά και το αντίστοιχο τελετουργικό της φοίτησης και της διαδοχής του δασκάλου. Το ιερό στοιχείο εισχωρεί με πολλούς τρόπους στη ζωή των μουσουλμάνων και η γραφή είναι είναι ο κατεξοχήν. Οι πιο παλιοί ijajé ανάγονται στον 12ο αιώνα. Οι πρώτοι δάσκαλοι του κλάδου παραμένουν ανώνυμοι και έτσι η καλλιγραφία θεωρείται ότι δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος.


Βιβλιογραφία
L’aventure des écritures, Naissances: Bibliothèque Nationale de France, 1997
L’art du livre arabe, du manu scrit au livre d’artiste : Bibliothèque Nationale de France, 2001
Ali Emiri Efendi and his world, fermans, berats, calligraphies, books: Pera Muzesi, Istanbul 2007
GHANI ALANI: Calligraphie Arabe, Editions Fleurus, Paris 2001
ΓΚΑΤΑ ΓΙΑΣΜΙΝ: Η καλλιγράφος του Βοσπόρου, εκδ. Μελάνι, Αθήνα 2006
ΚΟΝΔΥΛΗ-ΜΠΑΣΟΥΚΟΥ Ε. : Αραβικού Πολιτισμού Σημειώματα, Αθήνα 2004
ΜΠΛΟΥΜ T. και ΜΠΛΕΡ Σ: Ισλαμικές Τέχνες, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1999
OGUR DERMAN: Calligraphies Ottomans, Réunion des Musées Nationaux, Paris 2000

Αl Khatt, η τέχνη της γραφής ΙΙ

Η γραφή

«Δεν αναπτύχθηκε η ζωγραφική των όντων, εφόσον αναπτύχθηκε η ζωγραφική της γραφής των όντων..»
Ελένη Κονδύλη-Μπασούκου: Αραβικού Πολιτισμού Σημειώματα.

Το τραγούδι και η καλλιγραφία γεννήθηκαν στη έρημο• έτσι ούτε το ένα ούτε το άλλο φοβούνται την απεραντοσύνη. Η αραβική γραφή προέρχεται από την ναβατοαραμαϊκή, της ίδιας οικογένειας με την συριακή και την εβραϊκή. Το ξεκίνημα της δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια. Υπάρχει η θεωρία ότι η καλλιγραφία αναπτύχθηκε εις βάρος της ζωγραφικής, εξ αιτίας μιας θρησκευτικής απαγόρευσης. Αλλά η ιστορία και το περιβάλλον μπορούν μόνο εν μέρει να εξηγήσουν αυτή την εξέλιξη, γιατί η τέχνη αυτή αντλεί το μεγαλείο της από έναν λαό που υμνεί κυρίως τον λόγο. Οι Άραβες, λαός νομαδικός, λαός της προφορικής παράδοσης, αυτό που αγάπησαν περισσότερο και μετέφεραν στις περιπλανήσεις τους ήταν η ποίηση. Μέσω της απαγγελίας, η λέξη σχημάτιζε γι’αυτούς την εικόνα. Στη συνέχεια ήρθε η γραφή, ο καλλιγραφημένος στίχος, κι’έτσι η εικόνα ολοκληρώθηκε, απόκτησε οντότητα, με το μελάνι του καλλιγράφου μετατράπηκε σε ύλη. Εδώ αρχίζουν να χωρίζουν οι δύο κόσμοι: η Ανατολή της Γραφής και η Δύση της Εικόνας.


Αl Khatt

«…Τέτοια είναι η σημασία της καλλιγραφίας που στην ουσία «γράφει» και «εκφράζει» ένα «μετα-κείμενο», είναι η ίδια μια άλλη απεικόνιση, όχι μόνο του κειμένου, αλλά και του κόσμου και της σχέσης του με την αρμονία, έτσι όπως την οραματίζεται ο κάθε καλλιγράφος. Υπακοή στην παράδοση, μακροχρόνια υποταγή στο δάσκαλο, εμβάθυνση σε ορισμένους κανόνες ζωής και σοφίας, είναι τα εφόδια με τα οποία ο καλλιγράφος μπορεί να ξεπεράσει τις επιταγές του κειμένου, να το ανασκευάσει στην καλλιγραφία του, να του δώσει νόημα πέραν του νοήματος του…»

Ελένη Κονδύλη-Mπασούκου: Αραβικού Πολιτισμού Σημειώματα.

Για πολλούς η καλλιγραφία είναι η ωραία γραφή όπως ορίζεται από την ελληνική ετυμολογία αντίστοιχος όρος στα αραβικά είναι El Khatt όπου το νοηματικό πεδίο της λέξης khatt είναι: γραμμή, ίχνος, γραφή, γραφισμός, καλλιγραφία, μαγεία

Η τέχνη αυτή άνθησε στον αραβομουσουλμανικό κόσμο και έγινε εμβληματική του πολιτισμού αυτού παράλληλα με την μικρογραφία.

Η τέχνη της καλλιγραφίας μέσα από σχήματα, γραμμές και κινήσεις, θέλει να αναπαραστήσει όχι το ορατό αλλά το αόρατο. Το ίδιο το γράμμα ως εικόνα. Το γράμμα είναι η εικόνα στην τέχνη της γραφής.

Πολλές Σχολές καλλιγραφίας είδαν το φως αντλώντας από τον πλούτο των τοπικών τεχνών και όλες επηρεάστηκαν από την χρυσή εποχή του μουσουλμανικού πολιτισμού -8ο- 13ο αιώνα- και από τους τρεις μεγάλους δάσκαλους της σχολής της Βαγδάτης: τον Ibn Muqla, που επέβαλε με το σύστημα της συμμετρικής γραφής την hatt el-mansub τους πρώτους κανόνες, τον Ibn Bawab, τον γιό του θυρωρού, που αντιστοίχησε το γράμμα με την εικόνα του ανθρώπου και στον Mustalsimi, που έδωσε στο γράμμα την πνευματική του διάσταση, έτσι ώστε η κάθε καλλιγραφία ως αρχιτεκτονική μορφή να στεγάζει την ψυχή του γράμματος. Αλλά η αραβική καλλιγραφία δεν έμεινε μόνο στο χαρτί. Η αρχιτεκτονική της οδήγησε στη μνημειακή της διάσταση. Από το Ανάκτορο της Αλάμπρας και το Τζαμί της Κόρδοβας μέχρι τον Μεντρεσέ El Attarin στην Φεζ, κι από το Τζαμί του Ibn Tulun στο Κάιρο και το Μαυσωλείο του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή στην Κωνσταντινούπολη μέχρι Ταζ Μαχάλ στην Άγκρα της Ινδίας, τα χειρόγραφα έγιναν ανάγλυφα.


Υπάρχουν δύο είδη γραμμών: οι γωνιώδεις και οι καμπύλες που έδωσαν αντίστοιχα, οι πρώτες την κουφική γραφή -την αγαπημένη της αρχιτεκτονικής-, οι δε δεύτερες τα σχήματα που χρησιμοποιούνται περισσότερο στα χειρόγραφα και τα βιβλία: την thoulouth, την μητέρα των καλλιγραφιών και την γραφή του αντιγραφέα τη naskhi.* Οι Πέρσες παρατηρώντας το πέταγμα των πουλιών δημιούργησαν τη diwani, τη djalli-diwani και τη riqua.**

Η διάσταση των γραμμάτων ορίζεται από το ρομβοειδές αποτύπωμα του «σημείου» που αφήνει το καλάμι για γνώμονα. Έτσι λέμε ότι το γράμμα noun, στην γραφή thoulouth έχει μέγεθος πέντε σημείων, το δε γράμμα mim επτά. Το μέγεθος ενός alef είναι οκτώ σημεία κατ’αναλογία προς τον άνθρωπο, του οποίου το κεφάλι είναι το 1/8 του ύψους του σώματος του. Κατ' επέκταση η γραμμή αυτή βρίσκεται σε αντιστοιχία με τον ρυθμό του τραγουδιού, αλλά και με την διάρκεια των φωνηέντων. Η μονάδα μέτρησης ενός γράμματος σε αντιστοιχία με τον χρόνο της ψαλμωδίας δημιουργούν αναλογίες ανάμεσα στη μουσική και την καλλιγραφία. Για τον λόγο αυτό η γνώση του καλλιγράφου πρέπει να επεκταθεί και στη μουσική και την αρμονία των χρωμάτων.

*Η naskhi προέρχεται ετυμολογικά από το ρήμα «αντιγράφω». Χρησιμοποιήθηκε ως είδος γραφής κυρίως από τους αντιγραφείς χάρη στην καθαρότητά του για την αντιγραφή κρατικών εγγράφων, χειρογράφων και βιβλίων και αργότερα από τον τύπο. Ο αντιγραφέας ήταν επάγγελμα που εξέλιπε με την ευρεία εξάπλωση της τυπογραφίας.

**Η μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση του μουσουλμανικού κόσμου είχε ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, η καλλιγραφία να αποκτήσει αμέτρητες μορφές έκφρασης. Εκτός από τα είδη που αναφέραμε υπάρχουν ακόμα η περσική, η mouhaqaq, η μαγκρεμποανδαλουσιανή, η mursal, η grbar, η taliq κ.α.

Συνεχίζεται...

Al Hatt, η τέχνη της γραφής Ι

«Από τότε που η εικόνα επιτρέπεται, η ωραία γραφή δεν έχει πια λόγο ύπαρξης.
Η εικόνα είναι από δω και μπρος πανταχού παρούσα στις ζωές μας, αλλά τίποτα δεν θα αντικαταστήσει τη λεπτότητα των λέξεων.»
Γιασμίν Γκατά, Η καλλιγράφος του Βοσπόρου

Δεν νοείται καλλιγράφος που να μην φτιάχνει μόνος του το μελάνι, το χαρτί και το καλάμι του. Για το μελάνι υπάρχουν πολλές συνταγές ανάλογα με τις περιοχές και τις εποχές. Τριαντάφυλλα και κουκούτσια από χουρμάδες γίνονται κάρβουνο που στη συνέχεια ενσωματώνεται σε αραβικό κόμι και διαλύεται σε νερό, το οποίο έχει προηγουμένως αρωματιστεί με ζαφορά και μύρο.

Ξαναδιαβάζουμε στην καλλιγράφο του Βοσπόρου. «Τα μείγματά μου περιείχαν άγνωστες ουσίες που προέρχονταν από εξαφανισμένα φυτά, ζουμιά από τρωκτικά που κόντευαν να ξεκληριστούν, ή μυρωδικά με περίεργα ονόματα, που άλλοτε χρησιμοποιούσαν οι παγανιστικοί λαοί. Τα παρασκευάσματά μου μύριζαν χιλίων χρόνων καπνιά, όξινες οσμές από τους φούρνους των κεραμοποιών, ιδρώτα ή θυμιάματα θυσιασμένων αμνών…»

Οι καλλιγράφοι που ταξίδευαν έφτιαχναν το μελάνι τους με πιο απλούς τρόπους παίρνοντας καπνιά από φούρνο ή φούμο από τις λάμπες λαδιού κι ανακατεύοντας με μέλι και αραβικό κόμι.

Η τέχνη της γραφής αρχίζει από την τέχνη με την οποία φτιάχνεται το καλάμι. Μια αραβική παροιμία λέει για τον άνθρωπο: «Μην είσαι ούτε πολύ σκληρός, γιατί θα σπάσεις, ούτε πολύ αδύναμος γιατί θα συντριβείς». Η εικόνα έρχεται από το καλάμι της γραφής και με το ίδιο σκεπτικό γίνεται και η επιλογή του. Ο καλλιγράφος φτιάχνει μόνος του το καλάμι του, που είναι η προέκταση του χεριού του, η συνέχεια του σώματος και του πνεύματος του.

Μία άλλη αραβική παροιμία λέει: «Βάλε το καλάμι στο αφτί σου και θα σου ψυθιρίσει αυτά που πρέπει να γράψεις.» Το καλάμι στα χέρια του καλλιγράφου είναι σαν την φλογέρα στα χέρια του μουσικού, είναι η σαΐτα, της οποίας το πηγαινέλα από γραμμή σε γραμμή θα υφάνει το κείμενο. Περιστρέφεται στο χέρι δίνοντας κάθε φορά μια γκάμα γραμμών που κανένα άλλο εργαλείο δεν μπορεί να δώσει. Κάποιοι σούφι λένε ότι ο Θεός κρατάει την καρδιά του πιστού ανάμεσα στα δύο δάχτυλα του χεριού του, όπως ο καλλιγράφος το καλάμι του.

Την τεχνική της κατασκευής του χαρτιού από λινό και κάνναβη, μετέφεραν στους Άραβες Κινέζοι αιχμάλωτοι στην Σαμαρκάνδη, τον 8ο αιώνα. Από τότε το χαρτί αντικατέστησε πολύ γρήγορα την περγαμηνή και τον ακόμα παλιότερο πάπυρο. Το χαρτί αφού βραχεί με νερό, θα περαστεί με ένα αφέψημα από φυτικές ουσίες για να μαλακώσει το άσπρο του χρώμα που κουράζει τα μάτια. Το επόμενο βήμα είναι να γίνει λεία η επιφάνειά του. Με ένα ειδικό εργαλείο οι πόροι του θα κλείσουν και θα μείνει να παλιώσει για έναν τουλάχιστον χρόνο προτού χρησιμοποιηθεί.

Συνεχίζεται....
Ι

Doha Calligraphy Biennale

Doha, Waqif Art Center, 23/3-22/4/2010

A slew of activities celebrating the beauty of the ancient art of Arabic calligraphy will take place at the Waqif Art Centre starting tonight as the Doha Arabic Calligraphy Biennale 2010 opens.

Held under the patronage of the Emir, H H Sheikh Hamad bin Khalifa Al Thani, the event is being organised as one of the highlights of the year-long festival of 2010 Doha Capital of Arab Culture.

During the course of the event organised by the Ministry of Culture, Arts and Heritage, a month-long calligraphic exhibition will run together with a set of activities that promote calligraphy, considered the most venerated of Islamic arts.

The activities include lectures and workshops in subjects ranging from typography design, calligraphy tools and paper making to calligraphy in contemporary art and the history of Arabic calligraphy among others. Experts on the art invited to conduct the lectures and workshops include Dalia Islam, Huda Abi Fares, Dr Abdul Ghani Al Ani and Rachida Al Dimassi, who hails from Tunisia.

Specially revered among Islamic art forms, Arabic calligraphy is undergoing a renaissance through efforts of individuals and groups toward enhancing the appreciation of people at present of the art form which originated in the
distant past.

It is worth noting that Qatar has launched a pioneering effort to revive calligraphy with the recent announcement of the establishment of the first-of-its-kind calligraphic institute which will offer a certified course in calligraphy. The month-long event is another proof of Qatar’s commitment to promoting the age-old art which resonates not only with religious import but aesthetic sense as well.

(οι πληροφορίες είναι από το khatt.net. περισσότερα για τον Ghani Al Ani σε επόμενη ανάρτηση)

Στον βραβευμένο για τα ντοκιμαντέρ του δημοσιογράφο Γιώργο Αυγερόπουλο και τον σκηνοθέτη Γιάννη Καρυπίδη, που συνυπογράφουν τη σκηνοθεσία της ταινίας
«Γάζα ερχόμαστε», απονεμήθηκε το βραβείο κοινού στο 12ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης.

Η ταινία αφορά το ριψοκίνδυνο ταξίδι 44 ακτιβιστών από όλο τον κόσμο που ταξίδεψαν από την Κύπρο στη Γάζα το καλοκαίρι του 2008 και έσπασαν έτσι τον ναυτικό αποκλεισμό της περιοχής έπειτα από 41 χρόνια.

Το ντοκιμαντέρ, διάρκειας 49 λεπτών, ήρθε πρώτο στις προτιμήσεις του κοινού με 4.792 ψήφους. Το βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο των 10.000 ευρώ. Όπως ανακοίνωσε ο Γιώργος Αυγερόπουλος, τα χρήματα θα διατεθούν για την ενίσχυση της αποστολής και την ανοικοδόμηση της Γάζας.

Οι συντελεστές της ταινίας δήλωσαν πως η επόμενη ταινία τους θα ονομάζεται.... «Γάζα επαν-ερχόμαστε», καθώς ετοιμάζουν νέα αποστολή τον επόμενο μήνα με μεγαλύτερο αριθμό πλοίων.

Διαβάστε περισσότερα εδώ
http://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1071162

"Même si les fleurs sont multiples, l'eau est une et irrigue tout entier le jardin de l'humanité."

D'origine congolaise, Abd al Malik - de son vrai nom Régis - vit à Brazzaville une partie de son enfance. Il arrive en France en 1981, et s'installe avec sa grande famille - il a six frères et soeurs - à Strasbourg, dans un quartier difficile. Après le divorce de ses parents et malgré une scolarité brillante, Régis tombe dans la délinquance. Alors chrétien convaincu, il se convertit à l'islam à l'âge de 16 ans, prend le nom d'Abd al Malik et fréquente les milieux extrémistes. Il commence une carrière dans le rap avec le groupe NAP (pour New African Poets), dont la notoriété devient bientôt nationale avec les albums 'La racaille sort un disque' puis 'La Fin du monde'. Ces succès alertent les responsables religieux d'Abd al Malik qui ne lui permettent de continuer ses activités artistiques que s'il présente préalablement ses textes à un comité. En plein doute, il découvre le soufisme, qui répond à toutes les questions qu'il se pose. Il découvre que l'islam est aussi une religion de tolérance et devient alors militant de la paix. Il raconte ce renouveau spirituel dans le livre 'Qu' Allah bénisse la France', paru en 2004. Il sort un dernier opus avec NAP - 'A l'intérieur de nous' - avant de se lancer dans une carrière solo avec 'Le Face-à-face des coeurs' en 2004, et enfin 'Gibraltar' en 2006, album de la consécration pour lequel il reçoit une victoire de la musique dans la catégorie Musiques urbaines. Lors de l'été 2007, il est en tête d'affiche de plusieurs concerts dans le cadre de nombreux festivals. En 2008 sort l'album 'Dante', que le chanteur interprète sur scène lors de sa tournée française de 2009. Abd al Malik, rappeur au grand coeur, prouve à sa manière que l'amour est la plus belle des quêtes.

(source: ebene.fr)

στο μουσείο quai de branly

16 février 2010-17 juillet 2011

Après Qu’est-ce qu’un corps ? et Planète métisse, la 3e grande exposition d’anthropologie du musée du quai Branly propose au public de découvrir une
« fabrique des images » qui touche les 5 continents. Avec 160 oeuvres et objets, elle invite à un décryptage des grandes productions artistiques et matérielles de l’Humanité pour révéler ce qui ne se voit pas d’emblée dans une image.

Cette compréhension des images se fonde sur 4 grands modèles iconologiques créés par l’Homme, au-delà de tout classement géographique ou chronologique, que ce soit en Afrique, dans l’Europe des XVe- XVIe siècles, dans les Amériques des Indiens d’Amazonie ou des Inuit d’Alaska, jusque dans l’Australie des Aborigènes. L’exposition dévoile ces 4 modèles - traduisant 4 grandes visions du monde - que sont le totémisme, le naturalisme, l’animisme et l’analogisme.

Avec la Fabrique des images, le visiteur découvre les différents principes de déchiffrement selon lesquels les civilisations voient le monde et en rendent compte.

commissariat : Philippe Descola, anthropologue, directeur d’études à l’EHESS et professeur au Collège de France

http://www.quaibranly.fr/fr/programmation/expositions/prochainement/la-fabrique-des-images.html